SecondLifeSistineChapel
De Sixtijnse Kapel in Vaticaanstad is ook in de virtuele wereld Second Life te bezoeken 

 

Het digitaliseren van de collectie biedt musea allerlei nieuwe mogelijkheden om kunstwerken voor een breed publiek toegankelijk te maken. Het Google Art project brengt je in een paar muisklikken de hele wereld over. Je kunt zoeken per museum, maar ook op kunstenaar of naar type materiaalgebruik. Wie in het Van Gogh museum voor – pak ‘m beet – het Gele Huis van Van Gogh heeft gestaan, weet uit eigen ervaring echter dat de beleving van het werk op een scherm zich niet laat vergelijken met een ontmoeting ‘in het echt’. Op het scherm is het niet meer dan een plat plaatje, zoals ook te vinden op mokken en sokken, maar in het echt zorgen de explosie van kleuren, de zichtbare penseelstreken en de omvang van het doek voor een beleving die de zinnen beroert.


De digitale wereld geeft zich echter niet snel gewonnen. Virtual reality wordt steeds meer ingezet om de beleving van kunst in digitale vorm te versterken. Er bestaan al virtuele versies van schilderijen van Van Gogh, waarin je je een bezoeker waant in de werelden die de schilder op het doek heeft vastgelegd. Hier verleent de virtuele werkelijkheid geen substituut voor de echte werkelijkheid, maar verruimt het deze, waardoor de beleving verder reikt dan dat van het origineel. Dat is boeiend en verontrustend tegelijk. Bestaat er niet een risico dat we op een dag genoegen nemen met de virtuele versie van het origineel? Wat als de projectie van een monumentaal gebouw volstaat om de beleving van dat gebouw op te roepen?


Dat een virtueel monument, in tegenstelling tot het echte monument, geen cultuurhistorische waarden bezit, is vanzelfsprekend. Maar met het almaar in kracht toenemende mantra van beleving als bestaansrecht van erfgoed, boet die intrinsieke waarde vanzelf aan kracht in. Kennis over erfgoed draagt weliswaar bij aan de waardering van dat erfgoed, maar voor veel mensen is erfgoed toch vooral een decor waarin ze zich prettig voelen. Mooie plaatjes voor de zielenrust. En als de technologie blijft evolueren volgt er een moment in de toekomst dat de virtuele werkelijkheid de rol van de echte werkelijkheid in het bedienen van ons welbevinden gaat overnemen. Omdat een wandeling door het Rome van 2.000 jaar geleden een boeiender ervaring biedt dan een wandeling door het Rome van nu. Omdat iedereen wil beleven hoe een stad of dorp zich in de loop der geschiedenis heeft ontwikkeld. Met enkele commando’s worden eeuwen verplaatst. En als gevolg van geavanceerde hologramtechnieken kunnen we al die fraai geornamenteerde kerken die leeg staan slopen en vervangen door hologrammen, tot in detail gelijk aan het origineel. Weg met de post onderhoud!


Ik pleit niet voor toekomstangst. Ik vrees alleen voor de hand van de maker, voor de penseelstreek van de schilder, voor de aandacht van de ambachtsman, voor de ziel van onze kunst.

Frank van der VeldenFrank van der Velden is hoofd van de sector Erfgoed van Stichting Het Drentse Landschap. Naast zijn werk adviseert hij buiten Drenthe over vraagstukken op het gebied van herbestemming en is hij als docent verbonden aan de opleiding Transformeren en Herbestemmen van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. Frank heeft een opleiding genoten als sociaal geograaf.